Bazı kişiler kanser olurken diğerleri olmuyor. Bunun sebeplerini doktorlar
genellikle açıklıyamıyorlar. Bilim adamları kanser tanısı alan insanların
genel özellikleri toparlanarak kanser olma ihtimalini arttıran sebeplerin
neler olduğu araştırmışlardır. Bilindiği gibi herhangi bir hastalığa
yakalanma ihtimalini arttıran faktörlere risk faktörleri, bu olasılığı
azaltan faktörlere de koruyucu faktörler denilmektedir. Bazı risk
faktörlerinden uzak durulabilirken (sigara içmeyi bırakmak, düzenli
beslenmek gibi), bazı risk faktörlerini değiştiremeyiz (doğuştan
genlerimizle ailemizden getirdiğimiz özellikler, v.b.). Kanserden korunma
bazı risk faktörlerinden kaçınma ve kanser olma ihtimalini azaltan koruyucu
faktörleri arttırma ile yapılabilir. Kanserle ilişkili olduğu bilinen madde
ve alışkanlığın kanser tanısı konmadan doğrudan önlenmesine birincil
korunma, kanser öncesi görülen (premalin) özellikleri içeren hastalarda
bunların kansere dönüşmesini önlemek için yapılanlara ikincil korunma denir.
Kanser tanısı alan ve tedavisi yapıldıktan sonra bu hastalığın geri
gelmemesi için kansere neden olduğu bilinen durumun ortadan kaldırılması
veya bazı önleyici ilaçlar alınması ise üçüncül korunmayı oluşturur. En
basit örneğiyle sağlıklı bir insanın sigaraya başlamanın engellenmesi veya
kullanıyorsa bırakması birincil korunma, ağız içinde çok erken dönemde
kansere dönebilecek bulgular olan hastaların sigarayı bırakması ikincil
korunmadır. Akciğer kanserine yakalanıp tedavi edilen hastanın ağız içinden
başlayarak tüm solunum yollarında, akciğerlerinde ve diğer bölgelerde
oluşabilecek yeni bir kanser odağını önlemek amacıyla sigarayı bırakması ise
üçüncül korunmadır. İlaç ve vitamin gibi maddeler kullanılarak bu maddelerin
çevresel risk faktörlerinin hücrelerde meydana getirdikleri değişiklikleri
ve dolayısıyla kanseri önlemelerine de kemoprevensiyon denmektedir.
Kemoprevansiyonun temel amacı doğal ya da sentetik maddeler kullanarak
kanseri oluşturan biyolojik süreçleri geri çevirmektir. Bu nedenle kanser
öncülü ya da başlangıç aşamasındaki hastalığın geri çevrilmesi, yüksek risk
altındaki kişilerde hastalığın önlenmesi ve belli tümörlerin sıklığının
azaltılması hedeflenir. Böylelikle riskin büyük olduğu toplumlarda bir halk
sağlığı girişimi olarak da kabul edilir. Bir maddenin bir kanser türünü
engellediğini söyleyebilmek için çok sayıda kişi tarafından yıllar boyunca
düzenli olarak kullanılmış olması gerekir.
Kaynaklar:
www.cancer.gov/cancertopics/pdq/prevension
www.cancer.gov/cancertopics/pdq/screening
www.cancer.org/docroot/home/index.asp
|
RİSK FAKTÖRLERİ VE KORUMA 
