 Erken tanı için tarama yöntemleri nelerdir? |
Ne var ki diyeti ve diğer çevresel faktörleri tamamen kontrol altına
aldığımızı var saysak bile, kanserden tamamen uzak olmamız mümkün değildir.
Çünkü ilerleyen yaşla birlikte hücrelerdeki çoğalmayı kontrol eden
mekanizmalar zayıflamakta, dahası o güne dek yapılmış olan hücresel hatalar
da birikmektedir. Hiç bir şikayeti olmayan sağlıklı bireylerde kanser
taraması yapılarak etrafa yayılmadan hastalığı erken evrede yakalamaya
çalışılmaktadır. Bu sayede hastalık daha kolay tedavi edilebilecektir.
Aşağıda ABD'nin Ulusal Kanser Enstitüsü'nün kanser taraması önerileri
özetlenmiştir.
 |
|
1. Meme Kanseri:
Kendi kendine meme muayenesi: 20 yaşından başlayarak her ay yapılması
önerilir.
Klinik meme muayenesi: 20-40 yaş arası 2-3 yılda bir, 40 yaş üzerindeki
kadınlarda ise her yıl doktor tarafından yapılması önerilir.
Mammografi (meme rontgeni): 50 yaş üzerindeki kadınlarda yılda bir yapılması
önerilirken, 40-50 yaş arasındaki kadınlarda meme dokusu daha yoğun olduğu
için şüpheli kitleleri gösterme başarısı daha düşüktür. Bu yaşlar arasında
yapılıp yapılmayacağı, yapılacaksa da hangi sıklıkta yapıması gerektiği
tartışmalıdır. Amerikan Kanser Cemiyeti mammografi çekimlerinin 40 yaşında
başlamasını ve her yıl tekrarlanmasını önermektedir.
Ultrason: Tek başına bir tarama testi değildir. Gerekli görüldüğünde diğer
testlere eklenmelidir.
Meme MR'ı: Ailesinde meme kanseri olan, yüksek riskli kişilerde faydalı
olduğu düşünülmektedir. Bu kişilerde tarama testi olarak kullanımını
inceleyen çalışmalar devam etmektedir. |
2. Serviks Kanseri:
Amerikan Kanser Cemiyetinin önerileri şunlardır:
İlk cinsel ilişkiden itibaren ilk 3 yıl içinde veya en geç 21
yaşında serviks kanseri tarama testlerine başlanmalıdır. Her yıl kadın doğum
muayenesi ve Pap testi yapılmalıdır.
30 yaşından sonra peşpeşe yapılan son 3 tarama normal bulunmuşsa
tarama arlıkları 2-3 yılda bire çıkartılabilir. Eğer anne karnındayken
dietilstilbesterol (DES) kullanılmıssa, HIV infeksiyonu varsa, veya organ
nakli, kemoterapi tedavisi yada uzun süreli kortizon içeren ilaçlar
kullanması nedeniyle bağışıklık sistemi baskılanmışsa kontrollere yıllık
devam edilir.
30 yaş üstü ve normal sonuçları olan kişiler için diğer bir öneride
3 yılde bir yapılacak olan Pap testi ve HPV-DNA testidir.
70 yaş ve üstü kadınlarda son yapılan Pap testlerinden 3 veya daha
fazlası veya peşpeşe yapılan testlerden 10 tanesi birden normal gelirse
serviks kanseri için tarama sonlandırılabilinir. Yukarıda belirtildiği gibi
bağışıklık sistemini baskılanmış hastalarda tarama yıllık olarak devam
etmelidir.
Histerektomi (rahmin rahim ağzı ile birlikte tamamen alınması)
ameliyatı olan hastalarda tarama yapılmayabilinir.
3. Kalın Barsak Kanseri:
Kalın barsak kanseri taramasında 5 test kullanılabilir. Bunların başarı
oranları birbirine eşittir.
a. Dışkıda gizli kan aranması: Dışkıda sadece mikroskopla görülebilen
kanamaları bu test saptayabilir. Farklı günlerde alınan 3 dışkı örneği test
edilir. Yılda bir tekrarlanır.
b. Sigmoidoskopi: Makattan ince ışıklı bir tüple girilip kalın barsakların
bir kısmının incelenmesidir. Eğer şüphelenilen bir bölge, polip, ülser, v.b.
görülürse aynı zamanda biyopsi yapılmasına da olanak sağlar. 5 yılda bir
tekrarlanmalıdır.
c. Sigmoidoskopi ve yıllık dışkıda gizli kan incelenmesinin birlikte
yapılması.
d. Baryumlu kolon grafisi: Makattan özel bir ilaç verildikten sonra çekilen
rontgenlerdir. 5 yılda bir tekrarlanmalıdır.
e. Kolonoskopi: Makattan ince ışıklı bir tüple girilip tüm kalın barsak
incelenir. Eğer şüphelenilen bir bölge, polip, ülser, v.b. görülürse aynı
zamanda biyopsi yapılmasına da olanak sağlar. 50 yaş ve üzerindeki
kişilerde mutlaka yapılması gerektiği bildirilmekle birlikte hangi sıklıkta
yapılacağı tartışılmaktadır. Daha önceleri sonuçların tamamen normal olduğu
kişilerde 5 yılda bir yapılması önerilirken Amerikan Kanser Cemiyetinin son
önerisi 10 yılda bir tekrarlanmasıdır.
50 yaşından itibaren kadın ve erkeklerde bu tarama testlerinden birinin
yapılması önerilmektedir. Bu testlerden herhangi birisi şüpheli çıkarsa
mutlaka kolonoskopi yapılmalıdır.
Rektal tuşe: Makattan parmakta muayenedir. 40 yaş üzerindeki kişilerde her
yıl yapılmalıdır. Sadece bu yöntem tarama için tek başına yeterli değildir.
Aşagıda belirtilen risk faktörlerine sahip olan kişiler kalın barsak
kanserine yakalanma olasılıkları yüksektir. Bu nedenle tarama testlerini
yaptırmaya daha erken yaşlarda başlayabilirler ve daha sık yaptırmaları
gerekebilir.
Daha önce adenomatöz polip veya kolorektal kanser tanısı alanlar
Ailesinde yoğun kolorektal kanser veya polip görülenler (1. derece
akrabalardan -anne, baba, kardeş yada çocuklar- birinde 60 yaşından daha
erken yaşta veya 2. derece akrabalardan ikisinde herhangi bir yaşta
kolorektal kanser veya polip olması)
Kronik inflamatuvar barsak hastalığı tanısı olanlar
Ailevi adenomatöz poliposis veya herediter non-poliposis koli gibi
genetik geçişli kolorektal kanser hastalıkların ailede görülmesi
4. Melanom (cilt kanseri):
Kendi kendine muayene her ay yapılmalıdır.
Doktor muayenesi daha önce cilt kanseri geçirmiş hastalarda yapılmalıdır.
Kaynaklar:
www.cancer.gov/cancertopics/pdq/prevension
www.cancer.gov/cancertopics/pdq/screening
www.cancer.org/docroot/home/index.asp
|
