Doç.Dr.Önder Ergönül
Marmara Üniversitesi Hastanesi
Enfeksiyon Hastalıkları Ana Bilim Dalı

İmmün süpresyona bağlı olarak gelişen enfeksiyon riski hematolojik kanserli hastalarda tümörlü hastalara göre daha yüksektir. Ancak, tümörlü hastalarda hastalığın evresi, malnütrisyon gibi nedenlerden dolayı enfeksiyon riski artabilmektedir.

Canlı aşıların yapılması önerilmez. Bu aşılar kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve su çiçeği aşılarıdır. İnaktive aşıların yapılmasında sakınca yoktur.

Kanserli hastalarda temel sorun, aşı yanıtının düşük olmasıdır. O nedenle genel olarak aşıların kemoterapi öncesinde yapılması önerilir. Yoğun kemoterapi sırasında yapılan aşıların koruyucu yanıt geliştirme oranları düşüktür.

1. İnaktive aşılar:

Tetanus ve difteri aşıları: Kanser hastalarının tetanusa karşı daha az oranda aşılandıkları bilinmektedir, bir çalışmada hastaların sadece % 59’unun tetanusa karşı aşılandıkları belirtilmiştir (1). Oysa tetanus ve difteri aşıları kanserli hastalarda mutlaka gözden geçirilmeldir. Ülkemizde difteri insidansı çok düşük, neredeyse sıfıra yakındır. Ancak tetanoz aşısı mutlaka uygun zamanlama ile yapılmalıdır. İdeal olarak, kemoterapi başlamadan önce yapılmalı, yoğun kemoterapi sırasında tercih edilmemelidir.
Pnömokok aşısı: Pnömokok enfeksiyonları kanser hastalarında önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Özellikle splenektomi yapılmış hastalar pnömokok enfeksiyonlarına daha duyarlıdırlar. Splenektomiden önce yapılırsa daha yüksek oranda yanıt alınır (2-4).
Kemoterapi sonası aşı yanıtı daha azdır. Lösemiler, baş ve boyun kanserlerinde (3) kemoterapi sonrası yanıt oranları düşüktür. Hodgkin Hastalığı olanlarda örneğin aşı yanıtının yedi yıla kadar gelişmediği bildirilmiştir. (4). Pnömokok aşıları kemoterapi başlamadan önce uygulanmalıdır ve yoğun kemoterapi uygulamaları sırasında kaçınılmalıdır. Çünkü böyle bir durumda aşı yanıtı düşük olacaktır.   
Hemofiluz influenza aşısı: Lösemili çocuklarda Hemofiluz influenza tip B enfeksiyonu hasta olmayan çocuklara göre daha yüksek oranda gerçekleşir. Ancak, erişkin kanser hastalarında, kemik iliği nakli dışında böyle bir risk yoktur. Kemik iliği nakli yapılacak hastalar dışında kalan kanserli hastarda önerilmez.
Influenza aşısı: Kemoterapi alan akut lösemili hastalar, morbidite ve mortalite açısından yüksek risk taşırlar (5). Çoğu kez hastalar enfeksiyonu hastaneden alırlar (5). İnfluenza aşısı sonrası bağışıklık kazanma oranı %24-78 olarak bildirilmiştir (6). Çift doz uygulamanın aşı yanıtını artırmadığı görülmüştür (7). Aşı yanıtı, uygulanan kemoterapinin tipi ve yoğunluğu ile aşılamanın kemoterapi evresinde zamanlaması ile ilişkilidir. Yıllık mevsimsel influenza aşısı tüm onkoloji hastaları için önerilir. Ayrıca diğer aile üyeleri ve sağlık çalışanlarının aşılanması önerilir. Çift doz yapılması önerilmez.
Pandemik İnfluenza A H1N1 aşısı (Domuz Gribi aşısı)
Bu öneriler Pandemik İnfluenza A H1N1 (domuz gribi) aşısı için de geçerlidir. Mevsimsel influenza aşısına ek olarak uygulanması önerilir.
Aşının, yapıldığı gün ortaya çıkan hafif belirtiler (ateş, aşı yerinde şişlik ve kızarıklık, koltukaltı lenf düğümlerinin şişmesi) dışında ciddi yan etkisi yoktur. İleride ortaya çıkacak yan etkiler ise bugünden bilinmemektedir. Aşılar, eczanelerde satılmayacak, Sağlık Bakanlığı tarafından uygulanacaktır.

Ayrıca, kemoterapi alan hastalar Pandemik influenza A H1N1 geçiren hastalarla yakın temas etmişlerse, oseltamivir başlanması uygun olacaktır (8).
Canlı Aşılar
Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak ve Su Çiçeği aşıları: Kızamık olan kanser hastalarında ölüm oranı yüksektir (9). Çocuklarda bu aşılar kemoterapi bittikten 3 ay sonra uygulanır.

Tablo 1. Türkiye’de özel risk gruplarında Bağışıklama: Pembe renk, aşının uygulanabileceğini göstermektedir. Kırmızı renk ise kontraindikasyona işaret etmektedir (Önder Ergönül).

Referanslar

1.         Hamarstrom V, Pauksen K, Svensson H, Oberg G, Paul C, Ljungman P. Tetanus immunity in patients with hematological malignancies. Support Care Cancer. 1998 Sep;6(5):469-72.
2.         Siber GR, Gorham C, Martin P, Corkery JC, Schiffman G. Antibody response to pretreatment immunization and post-treatment boosting with bacterial polysaccharide vaccines in patients with Hodgkin's disease. Ann Intern Med. 1986 Apr;104(4):467-75.
3.         Ammann AJ, Schiffman G, Addiego JE, Wara WM, Wara DW. Immunization of immunosuppressed patients with pneumococcal polysaccharide vaccine. Rev Infect Dis. 1981 Mar-Apr;3 Suppl:S160-7.
4.         Frederiksen B, Specht L, Henrichsen J, Pedersen FK, Pedersen-Bjergaard J. Antibody response to pneumococcal vaccine in patients with early stage Hodgkin's disease. Eur J Haematol. 1989 Jul;43(1):45-9.
5.         Elting LS, Whimbey E, Lo W, Couch R, Andreeff M, Bodey GP. Epidemiology of influenza A virus infection in patients with acute or chronic leukemia. Support Care Cancer. 1995 May;3(3):198-202.
6.         Brydak LB, Calbecka M. Immunogenicity of influenza vaccine in patients with hemato-oncological disorders. Leuk Lymphoma. 1999 Jan;32(3-4):369-74.
7.         Ljungman P, Nahi H, Linde A. Vaccination of patients with haematological malignancies with one or two doses of influenza vaccine: a randomised study. Br J Haematol. 2005 Jul;130(1):96-8.
8.         Barriere J, Otto J, Cua E, Coindard G, Peyrade F. [New influenza A (H1N1) pandemia and cancer patients: what do we do?]. Bull Cancer. 2009 Oct 13.